Ciekawa historia polskiej złotej monety

Opublikowany 14-07-2011

Złote monety z wizerunkiem Bolesława Chrobrego należą dziś do najbardziej rozpoznawalnych i cenionych numizmatów II Rzeczypospolitej. Powstały w okresie odbudowy polskiej gospodarki i reformy walutowej Władysława Grabskiego, stając się nie tylko symbolem odradzającego się państwa, ale również wyjątkową pamiątką 900. rocznicy koronacji pierwszego króla Polski. Ich historia, związana zarówno z patriotyzmem społeczeństwa, jak i burzliwymi losami przedwojennego złota, do dziś budzi ogromne zainteresowanie kolekcjonerów.

Reforma Grabskiego i początki złotych monet II RP

Otwarta w kwietniu 1924 roku Mennica Państwowa nie była w stanie wybić odpowiedniej ilości monet. Wynikało to przede wszystkim z ogromnego zapotrzebowania na monety spowodowane przeprowadzeniem reformy walutowej przez Grabskiego i zastąpieniem marki polskiej złotówką. W mennicy wybijano początkowo tylko dwu- i pięciogroszówki z datą 1923 i  dopiero stopniowo emitowano kolejne nominały, bite dotychczas w mennicach zagranicznych.

Chcąc wzmocnić zaufanie do nowej waluty, jaką była złotówka, 20 stycznia 1924 roku prezydent Stanisław Wojciechowski wydał dekret, na mocy którego z jednego kilograma złota próby 900 należało wybić 3100 złotych. Oznaczało to, że jedna złotówka w złocie powinna zawierać 9/31 g czystego złota. Miano wybić nominały: 10 zł, 20 zł, 50 zł i 100 zł. Dekret nie wyznaczał żadnego limitu emisji.

Bolesław Chrobry na złotych monetach z 1925 roku

Zbliżająca się w 1925 roku dziewięćsetna rocznica koronacji Bolesława Chrobrego stanowiła bardzo dobrą okazję do wybicia monet okolicznościowych ze złota. Warto zaznaczyć, że były one wybijane przez jakiś czas i nawet data 1925 jako rok rozpoczęcia ich emisji nie jest do końca pewna. Nie udało się nigdy zrealizować prezydenckiego dekretu, gdyż wybito tylko monety o dwóch nominałach: 10 zł i 20 zł. Projektantką, tych uważanych za jedne z najładniejszych monet polskich, była znakomita rzeźbiarka Zofia Trzcińska-Kamińska.

Bardzo ciekawy był sposób emisji monet. Zamawiane były w mennicy przez osoby prywatnie. Nabywca zobowiązany był do dostarczenia równowartości w złotym złomie próby 900 oraz do uiszczenia stosownej opłaty za wybicie. Według współczesnych katalogów wybito 50 350 sztuk monety dziesięciozłotowej oraz 27 240 sztuk monet o nominale 20 zł.

Jakie były losy przedwojennych złotych monet Polski?

Oficjalnie monety złote były uważane za okolicznościowe, a nie obiegowe. Stanowiły pamiątkę, przechowywaną w klaserach, sejfach, pudełkach czy też w domowych zakamarkach. W związku z zaostrzająca się sytuacją międzynarodową wiele ze złotych monet z Bolesławem Chrobrym zostało przekazanych przez przedstawicieli ofiarnego społeczeństwa na zakup broni i wyposażenia wojska. Część znalazła się w depozycie bankowym i przeszła całą drogę złota Banku Polskiego. W ofercie Skarbnicy Narodowej dostępny był zestaw dwóch złotych polskich monet z 1925 roku – Bolesław Chrobry. 

W latach powojennych, po wprowadzeniu sklepów Pewexu, przedwojenne złote monety pojawiły się w sprzedaży. Ich proweniencja nie jest do końca jasna. Najprawdopodobniej pochodziły z przedwojennych zapasów Banku Polskiego. Kursowały także plotki, według których mennica wybiła kilkaset sztuk zachowanymi stemplami. Trudno dziś ustalić to jednoznacznie, gdyż w tamtych latach złoto i dewizy były problemem politycznym, a nie ekonomicznym i nawet dziś dostęp do wiarygodnych źródeł jest bardzo utrudniony.

Srebrna moneta z portretem Bolesława Chrobrego

Skarbnica Narodowa oferuje również srebrne monety kolekcjonerskie upamiętniające najważniejsze wydarzenia i postacie z historii Polski. Jednym z wyjątkowych numizmatów jest srebrna moneta z portretem Bolesława Chrobrego, wyemitowana z okazji 1000. rocznicy koronacji pierwszego króla Polski przypadającej w 2025 roku. Numizmat wybito z 1 uncji czystego srebra próby 999/1000 i selektywnie pokryto 24-karatowym złotem, a jego rewers zdobi reprodukcja słynnego portretu autorstwa Marcella Bacciarellego, umieszczona w dekoracyjnej złotej ramie. Emisję wyróżnia również niski, światowy nakład wynoszący jedynie 2025 egzemplarzy oraz eleganckie dodatki – indywidualnie numerowany Certyfikat Autentyczności i jubileuszowe pudełko ekspozycyjne.

Podsumowując, złote monety z Bolesławem Chrobrym są nie tylko cennymi numizmatami II Rzeczypospolitej, ale również świadectwem ważnego momentu w historii odradzającego się państwa polskiego. Ich emisja połączyła reformę walutową, patriotyczną symbolikę oraz kunszt przedwojennej sztuki menniczej, dzięki czemu do dziś pozostają jednymi z najbardziej pożądanych polskich monet kolekcjonerskich. Historia tych wyjątkowych numizmatów pokazuje, jak wielką wartość mogą mieć monety będące jednocześnie symbolem narodowej tożsamości i materialnym śladem historii.