Numizmatyczne abecadło

Pojęcia numizmatyczne od A do Z

Archiwum miesiąca Listopad, 2018

Od czego zacząć kolekcjonowanie monet – praktyczne rady dla początkującychv

20 listopada 2018. Kategoria: Monety kolekcjonerskie, Srebrne monety, Złote monety. Brak komentarzy.

Numizmatyka to hobby, którym możemy zarazić się mimochodem, znajdując czy otrzymując monety kolekcjonerskie. Jednak później pojawiają się pytania: od czego zacząć kolekcjonowanie okazów? Jakie monety zbierać?

(więcej…)

Czy warto zbierać monety tylko jednego nominału?

19 listopada 2018. Kategoria: Srebrne monety, Złote monety. Brak komentarzy.

Numizmatyka to hobby, które daje dużą swobodę przy tworzeniu własnych kolekcji i zbiorów. Pomijając nawet złote medale i srebrne medale, na których w dużej mierze koncentruje się współczesna polska numizmatyka, samych monet obiegowych i okolicznościowych jest wystarczająco wiele, by dać się ponieść kreatywności tworząc własne zbiory. Niektórzy początkując pasjonaci numizmatyki zastanawiają się, czy warto kolekcjonować wyłącznie monety jednego nominału. Odpowiedź nie jest prosta: wszystko zależy od koncepcji i pomysłowości kolekcjonera. Istnieje jednak wiele sposobów na to by stworzyć ciekawy zbiór z takich monet.

(więcej…)

Medal z fotografią sprzed 100 lat – ewenement na skalę światową

18 listopada 2018. Kategoria: Numizmatyka, Srebrne medale. Brak komentarzy.

Polska numizmatyka bardzo często koncentruje się motywach historycznych i niepodległościowych. Złote monety, srebrne monety, złote monety kolekcjonerskie – na tych numizmatach możemy spotkać motywy narodowe i wizerunki najznamienitszych postaci w dziejach kraju. Stulecie odzyskania przez nasz kraj niepodległości to wspaniała okazja do kolejnych interesujących emisji. Z pewnością jedną z najciekawszych wśród nich stanowią srebrne medale z wizerunkiem Ignacego Jana Paderewskiego – jednego z ojców polskiej niepodległości. Numizmaty są jednak wyjątkowe także ze względu na wspaniały projekt i wykonanie wykorzystujące aż trzy nowoczesne technologie mennicze, a także historię pewnego zdjęcia.

(więcej…)

Jakie znaczenie mają certyfikaty dołączane do monet i medali?

17 listopada 2018. Kategoria: Numizmatyka. Brak komentarzy.

Jeśli dopiero zaczynasz swoją przygodę z numizmatyką pamiętaj, aby sprawdzać autentyczności monet i medali jakie dołączasz do swoich zbiorów. Jednak nie wszystkie firmy i instytucje sprzedające numizmaty oferują potwierdzenie ich oryginalności!, Na co więc warto zwrócić uwagę?

(więcej…)

Jubileuszowe emisje monet – dlaczego warto je posiadać?

16 listopada 2018. Kategoria: Monety kolekcjonerskie, Złote medale, Złote monety. Brak komentarzy.

Monety jubileuszowe spełniają ważną funkcję, czyli upamiętniają wielkie wydarzenia i rocznice. Mają wymiar sentymentalny i stają się wyjątkową pamiątką nie tylko dla numizmatyków, ale również osób niezwiązanych z kolekcjonerstwem. Złote medale i srebrne medale również są obiektem pożądania pasjonatów numizmatyki, stają się także wyjątkowym pomysłem na prezent.

(więcej…)

Czym są destrukty i czy warto je zbierać?

8 listopada 2018. Kategoria: Monety kolekcjonerskie, Numizmatyka. Brak komentarzy.

Polska numizmatyka zdobywa coraz większą popularność – nieustannie zwiększa się więc grono pasjonatów. To nie jest jedynie kolekcjonowanie monet i odprężające hobby, ale również poszerzanie swoich horyzontów poprzez badanie, opisywanie i klasyfikowanie tych małych dzieł. Numizmatycy przejawiają coraz większe zainteresowanie destruktami. To monety kolekcjonerskie, które zdecydowanie mają swój urok.

(więcej…)

Rodzaje destruktów – trzy typy błędów bicia monet

7 listopada 2018. Kategoria: Monety kolekcjonerskie, Numizmatyka. Brak komentarzy.

Jedni kolekcjonerzy zbierają monety kolekcjonerskie z danego kraju, o wybranym nominale, inni z wybranego okresu historycznego. Jednych pasjonują złote monety, srebrne monety, inni wolą zbierać złote medale czy srebrne medale. Coraz więcej numizmatyków interesuje się również destruktami, czyli monetami, które posiadają usterki powstałe podczas bicia. Polska numizmatyka wyróżnia 3 podstawowe rodzaje i podrodzaje destruktów.

Destrukty stempla

  • Uszkodzony stempel

Monety mogą zostać wybite za pomocą uszkodzonego stempla. Powstają wówczas odpryski lub pęknięcia. Dzieje się tak na skutek dużych obciążeń dynamicznych stempla. Destrukty charakteryzują się ostrokrawędziowymi wypukłościami na powierzchni lub cieńszymi lub grubszymi liniami w miejscu pęknięcia stempla. Stopniowe zużywanie się stempli powoduje również zanikanie szczegółów rysunku oraz nieostrość.

  • Zagniecenie stempla

Na skutek trwałego odkształcenia stempla destrukt może posiadać nieregularnie poszerzone napisy. Mimo zasad zachowania czystości urządzeń w mennicach dochodzi czasami do wystąpienia zanieczyszczeń stałych pomiędzy stemplem a krążkiem. Gdy powierzchnia stempla odkształca się w głąb na bitych monetach powstają wypukłości. Wówczas litery mogą być nieregularnie poszerzone, a krawędzie rysunku uszkodzone.

  • Zdwojony rysunek

Z powodu przesunięcia patrycy na etapie przygotowywania stempla może dojść do powstania zdwojonego rysunku (efekt cienia). Jest to jedna z najrzadziej występujących usterek ze względu na wnikliwą kontrolę stempli.

  • Zbyt mały nacisk prasy

Z powodu zbyt małego nacisku prasy podczas przygotowywania stempla dochodzi do zanikania mniej wypukłych elementów rysunku.

Destrukty krążka menniczego

  • Źle przygotowany krążek

Zastosowanie nieodpowiednio przygotowanego krążka może spowodować złe przeniesienie rysunku na monetę. Zdarzają się również duże wgłębienia krążka. Może także dojść do rozwarstwienia blachy lub wycięcia krążka z końcówki blachy.

  • Krążek przeznaczony dla innej monety

Monety mogą zostać przypadkowo wybite na innych monetach. Destrukt posiada inną średnicę, wykonany jest z innego metalu, a także posiada rant niezgody z pierwotnie przyjętym projektem.

  • Ubytek materiałowy

Może dojść do sytuacji, kiedy moneta zostanie wybita na krążku, który dwukrotnie trafił pod wykrojnik.

  • Obce ciało

Usterka powstaje na skutek wprasowania ciała obcego na powierzchnię krążka.

Destrukty procesu bicia

  • Hybrydy

Obecnie zdarzają się niezwykle rzadko. Powstają przez zastosowanie stempli rewersu i awersu różnych monet podczas procesu bicia.

  • Przesunięcie krążka

W tym przypadki średnica monety jest nieco większa i traci pożądany kształt. Dzieje się tak na skutek bicia monety bez pierścienia utrzymującego krążek w maszynie menniczej.

  • Obrót stempla

Standardowo w Polsce monety są bite tak, by góra rysunku awersu stykała się z górą rysunku rewersu. Jeżeli destrukt ma awers obrócony względem rewersu, powstają tzw. odwrotki.

  • Sklejenie krążków

W wyniku bicia jednej monety na dwóch sklejonych krążkach menniczych powstają monety jednostronne.

  • Zanieczyszczenie stempla

Z powodu płynnych zanieczyszczeń na stemplu mogą powstawać destrukty z rozmytym rysunkiem.

  • Przylgnięcie monety do stempla

W wyniku przylgnięcia monety do stempla powstaje destrukt z dwoma rewersami lub awersami.

  • Podwójne bicie

Gdy ruchoma część prasy uderza powtórnie krążek dochodzi do zdublowania rysunku.

  • Zbyt mały nacisk prasy

Przy zbyt małym nacisku prasy monety mają niedobite wyższe partie rysunku oraz dobrze widoczne szczegóły wklęsłych części rysunku oraz tła.

Monety nieme – co tak właściwie o nich wiemy?

6 listopada 2018. Kategoria: Monety kolekcjonerskie, Numizmatyka. Brak komentarzy.

Nie jest prawdą, że dla historyków i kolekcjonerów ważną rolę odgrywają jedynie słynne złote monety i srebrne monety, podobnie jak złote medale i srebrne medale. Numizmaty o dużej wartości kolekcjonerskiej często bywają niepozorne, bo niekoniecznie wykonane z cennych kruszców przy pomocy starannych technik menniczych. W znacznej części dobrym tego przykładem są monety nieme. Co kryje się za tą dość tajemniczą nazwą? Jak wiele obecnie wiemy na temat monet niemych?

Czym są monety nieme

Monety można kategoryzować i nazywać na wiele sposobów. Należy do nich między innymi podział na epoki historyczne, miejsce pochodzenia, kruszec z jakiego zostały wykonane, czy też zastosowane techniki menniczne oraz szereg innych cech. W ten sposób jako jedna z numizmatycznych kategorii wyłaniają się nam monety nieme. Do czego donosi się ten termin? Są to monety, na których nie widnieją żadne napisy ani inne znaki, które ułatwiałyby ich łatwą identyfikację. Czy oznacza to w takim razie, że monety nieme, które znamy współcześnie to obszar słabo zbadany? Niekoniecznie.

Podobnie jak numizmatyka jest nauką pomocnicza historii, zdarza się, że historia może zaoferować swoje wsparcie numizmatyce. Dzięki pracy historyków monety nieme, które obecnie znamy są dobrze zbadane i jesteśmy w stanie zidentyfikować ich pochodzenie. Znamy więc egzemplarze pochodzące z różnych epok, w tym, że starożytności, jak również ze średniowiecza. Warto przedstawić przykłady takich monet pochodzące z ziem polskich, gdzie monety nieme były w niektórych epokach używane bardzo powszechnie.

Monety nieme a polska numizmatyka

Na ziemiach polskich używanie monet niemych było w niektórych czadach dość powszechne, szczególnie w epoce rozbicia dzielnicowego. Bito wówczas między innymi denary i brakteaty. Te ostanie są zresztą ciekawym przypadkiem numizmatycznym, ponieważ wykonywano je w nietypowych sposób z mniej cennych kruszców, na przykład miedzi lub brązu. Te dość cienkie blaszki wybijano jednostronnie – awers był więc negatywem rewersu.

Tego typu monety nieme były wykorzystywane z kilku powodów. Między innymi bito je w czasach, gdy królowie i książęta uprawnieni do bicia monet narzekali na deficyt kruszców takich ja srebro. Poza tym monety znajdujące się w obiegu dość często wymieniano z nakazu władcy. W takich warunkach przywiązywano nieco mniej uwagi do jakości monet, dlatego często korzystano właśnie z niemych brakteatów. Była to powszechna praktyka w średniowiecznej Europie.

Nieme monety krzyżackie z XIV wieku

Przykładem monet niemych są także denary krzyżackie pochodzące sprzed 1360 roku. Jedynym niewątpliwym symbolem, jaki odcisnął na nich stempel menniczy jest znajdujący się w centrum krzyż. Oczywiście symbolizował on niesienie chrześcijaństwa na terenie pogańskich Prus. Wiele spośród tych monet znajduje się obecnie w polskich zbiorach jako monety kolekcjonerskie. Co do niektórych trwa jednak spór o ich krzyżacki rodowód, co pokazuje, że mimo wysiłków historyków, tożsamość monet niemych bywa niekiedy okryta tajemnicą.

Historia znaku menniczego

5 listopada 2018. Kategoria: Monety kolekcjonerskie, Numizmatyka. Brak komentarzy.

Znak menniczy to atrybut, który w większości posiadają monety. Sygnuje on złote monety, srebrne monety lub wykonane z innych kruszców, ale raczej nie złote medale i srebrne medale. Każdy doświadczony kolekcjoner z łatwością identyfikuje pokrywające monety kolekcjonerskie i historyczne sygnatury, które zmieniały się na przestrzeni epok w poszczególnych krajach, często odzwierciedlając także przemfiany historyczne. Czym jest znak menniczy? Kiedy rozpoczęła się jego historia? Dla jakiego celu się go wykonuje na wybijanych w poszczególnych mennicach monetach?

Kiedy pojawił się znak menniczy?

Przez większość epoki starożytności, gdy ludzkość korzystała już powszechnie z monet jako środka płatniczego, nie istniały znaki mennicze. Nie dostrzegano takiej potrzeby, zwłaszcza że wartość monet zazwyczaj odzwierciedlała po prostu wartość kruszcu, z którego zostały wykonane. Ponadto monety zawierały wiele napisów i znaków doskonale świadczących o ich pochodzeniu. Wszystko zmieniło się mniej więcej w połowie trzeciego wieku naszej ery, gdy znaki mennicze zaczęły stopniowo pojawiać się na monetach wybijanych w Cesarstwie Rzymskim.

Dobrym przykładem mogą tu być monety Walentyniana II, które powstały mniej więcej sto lat później i zawierały sygnaturę dotyczącą miejsca ich wytworzenia (mennicy), a także potwierdzenie jakości zastosowanego w tym celu kruszcu. Generalnie chodziło o świadectwo autentyczności i wysokiej jakości numizmatu.

Gdzie monety najczęściej posiadają znak menniczy?

Osoby dla których monety kolekcjonerskie są nowością, bo dopiero zaczynają swoją przygodę z numizmatyką, mogą na początku mieć problem ze zidentyfikowaniem, a nawet znalezieniem znaku menniczego. Zwykle jednak możemy go szukać zawsze w tym samym miejscu. Tą przestrzenią zwłaszcza w przypadku monet antycznych jest egzerga, czyli dolna część monety oddzielona od reszty linią zwaną cięciwą lub odcinkiem.

Co zawierają znaki mennicze? Najczęściej chodzi po prostu o sygnaturę danej mennicy, w której powstała moneta. Dawniej pojawiały się również znaki świadczące o jakości wykorzystanego kruszcu. Na znakach menniczych niektórych monet możemy odnaleźć niekiedy dodatkowe informacje, takie jak oznaczenie urzędnika (np. podskarbiego) mistrza zatrudnionego w danej mennicy, jak również należącego do niej konkretnego warsztatu. W zdecydowanej większości przypadków znaki mennicze mają formę liter niosących kontente, czytelne dla odbiorców znaczenie.

Znaki mennicze w Polsce

Polska numizmatyka również zna wiele, zwłaszcza historycznych, znaków menniczych. Przed 1598 rokiem na ziemiach polskich spotykaliśmy znaki mennicze zwierające między innymi herby. Po decyzji sejmu warszawskiego z tego roku, miały prawo figurować tam wyłącznie znaki podskarbich. Poszczególne polskie mennice tworzyły jednoliterowe znaki od pierwszej litery nazwy miasta, na przykład B w przypadku Bydgoszczy lub K w przypadku Krakowa czy też V lub W w Wilnie. Z kolei w zaborze rosyjskim znak ten kilkukrotnie się zmieniał, a przed wojną miał formę zbliżoną do strzały. MW widniejące na współczesnych polskich monetach to znak firmowy Mennicy Warszawskiej (dziś znanej pod nazwą Mennica Polska.